KOAH görülme sıklığı giderek artmakta olan kronik bir akciğer hastalığıdır. KOAH dünyada en sık rastlanan ikinci hastalıktır ve ölüm nedenleri arasında 5. sırada yer almaktadır. 2020 yılında ölüm nedenleri arasında 3. sırada olacağı düşünülmektedir. 1990 yılında, hastalık yükü açısından 12. sırada yer alan KOAH 2020 yılına kadar 5. sıraya çıkacaktır. Türkiye?de ise 2.5-3 milyon KOAH?lı hastanın olduğu tahmin edilmektedir ve ülkemiz açısından da KOAH önemli bir halk sağlığı sorunudur.

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) nedir?

KOAH akciğerlerin kronik yani süregen bir hastalığıdır. KOAH’ın en sık görülen formu kronik bronşit ve amfizemi kapsayan formudur. KOAH’ın en önemli özelliği, akciğerlere giren ve akciğerlerden çıkan havayı nefes darlığına neden olacak derecede kısıtlamasıdır.

Kronik bronşit: Kronik bronşit, akciğerlerdeki solunum yolları daraldığında ve kısmen mukus ile tıkandığında oluşur. Kronik bronşitte art arda iki yıl içinde, en az 3 ay boyunca öksürük ve balgam çıkarma görülür.

Amfizem: Amfizem, akciğerlerin en ufak birimi olan hava keseciklerinin (alveoller) harap olduğunda ortaya çıkar. Amfizem akciğerlerdeki alveollerin genişlemesi ve yapılarının bozulmasıdır. Klasik belirtisi nefes darlığıdır.

KOAH’ın nedenleri nelerdir?

Yapılan araştırmalara göre, KOAH olgularının %80 ile %90’ının nedeni sigaradır. Sigara içen her beş kişiden birinde, KOAH gelişme riski mevcuttur. Ancak KOAH riski taşıyanlar sadece sigara içenler değildir.

Daha önce sigara içmiş olanlar ve sürekli sigara dumanına maruz kalan kişilerde de KOAH gelişebilir.

KOAH ayrıca kimyasal dumanlara ve organik tozlara maruz kalma sonucu da gelişebilir.

Sigara ve KOAH

* KOAH’ın birinci nedeni sigaradır.

* ABD’de 47.2 milyon kişi (erkeklerin %28’i ve kadınların %23’ü) sigara içmektedir.

WHO dünya çapında 1.1 milyar kişinin sigara içtiğini tahmin etmektedir ve bu sayının 2025 yılına kadar 1.6 milyara çıkması beklenmektedir. Düşük ve orta gelir düzeyine sahip ülkelerde, sigara içenlerin oranı alarm verici boyutlarda artmaktadır.
25 yaşından itibaren günde ortalama 30 sigara içiyorsanız, KOAH gelişmese bile 40 yaşına geldiğinizde akciğer kapasiteniz ortalamanın altına düşecektir.
KOAH riski taşıyan bir sigara tiryakisi iseniz, akciğer kapasiteniz hızla azalacak ve büyük olasılıkla 65 yaşında sık sık nefes darlığı çekeceksiniz.
KOAH riski taşıyan bir sigara tiryakisi iseniz ve 50 yaşında sigarayı bırakırsanız, akciğer işlevlerinde az miktarda düzelme ve KOAH gelişmesi açısından taşıdığınız riskte azalma olabilir.

Toplum sağlığı açısından KOAH ve topluma maliyeti

KOAH sıklığı, neden olduğu iş görememe ve ölüm oranları, ülkeden ülkeye büyük farklılıklar göstermektedir ancak verilerin mevcut olduğu bütün ülkelerde KOAH hem erkeklerde hem de kadınlarda önemli bir sağlık sorunudur.

KOAH klinik açıdan belirgin veya orta derecede ilerlemiş hale gelene kadar genellikle fark edilmediğinden ve tanı konmadığından KOAH’ın neden olduğu maliyet ve yük, olduğundan daha az olarak hesaplanmaktadır.

Gelişmekte olan ülkelerde sigara kullanımının sonuçları belirgin hale geldikçe, önümüzdeki yıllarda KOAH’ın tüm dünyada neden olduğu maliyet ve yük büyük oranda artacaktır.

KOAH’ın neden olduğu ekonomik giderler yüksektir ve toplumun yaşlanmasıyla, hastalığın sıklığının artmasıyla ve yeni ve mevcut olan tıbbi ve toplumsal sağlık girişimlerinin giderleriyle doğrudan bağlantılı olarak artmaya devam edecektir.

KOAH’ın belirtileri nelerdir?

KOAH yavaş ilerleyen ve zaman içinde kötüleşme gösteren bir hastalıktır. Başlangıçta hastalığın belirtileri belli belirsiz iken zaman içinde hastayı iş göremez hale getirebilir.

Hastalığın ilerleme hızı ve belirtilerin şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterir.

Başlangıçta sadece egzersiz veya ağır iş görme sırasında nefes darlığı gelişir.

Hırıltılı solunum sık görülen bir belirtidir.

“Sabah öksürüğü” mevcuttur ve hastaların çoğu tarafından bu öksürük sigara öksürüğü olarak yorumlanır.

Kronik bronşitin baskın olduğu hastalarda balgam çıkışı vardır.

Bu belirtiler başlangıçta ciddi gibi görünmez ancak zaman geçtikçe yürüme, giyinme ve hatta yemek yeme gibi günlük aktiviteler sırasında nefes darlığı gelişir.

KOAH’ın temel belirtileri nefes darlığı ve buna eşlik eden hırıltılı solunum veya öksürüktür.

KOAH’ı iki gruba ayrırabiliriz.

KOAH Derecesi: Kronik bronşit ağırlıklı KOAH,
Hafif 2 ardışık yılda, yılın en az 3 ayı boyunca süren öksürük ve balgam,
Orta Orta dereceli bedensel faaliyet sırasında nefes darlığı, Öksürük ve balgam, Tekrarlayıcı bronşit, Orta dereceli bedensel faaliyet sırasında nefes darlığı

Ağır Şiddetli nefes darlığı, Öksürük ve aşırı miktarda balgam, Hırıltılı solunum, Tekrarlayıcı infeksiyonlar, Bacaklarda su toplaması,Morarma

b-) Amfizem ağırlıklı KOAH

Hafif: Ağır eforda nefes darlığı
Orta: Orta dereceli bedensel faaliyet sırasında nefes darlığı
Ağır: Şiddetli nefes darlığı Fıçı görünümlü göğüs yapısı

Ben bir KOAH hastası mıyım?

  • Uzun yıllardır sigara içiyorum.
  • “Bronşit” ataklarım oldu.
  • Kronik öksürüğüm var.
  • Balgam çıkarıyorum.
  • Sabahları “sigara öksürüğüm” var.
  • Soğuk algınlığım haftalar boyu sürüyor ve her kış en az bir kez “bronşit” geçiriyorum.
  • Her zamanki aktivitelerimi yaparken genellikle nefes darlığı çekiyorum.
  • Öksürük biçimim değişti, sanki akciğerlerime bir şey yapışmış gibi daha yüzeysel.
  • Nefes alıp vermemde değişiklik olduğunu hissediyorum.
  • Eğer yukarıdaki cümlelerden iki veya daha fazlasına “evet” dediyseniz ve 40 yaşın üzerindeyseniz, doktora başvurmanızı öneririz.

KOAH’ın tedavisi var mıdır?

KOAH tamamıyla iyileştirilebilen bir hastalık değildir, ancak birçok olguda önlenebilir ve kontrol altına alınabilir. Ayrıca birçok hastada iş görmeyi engelleyen belirtiler azaltılabilir. KOAH’ın ilerlemesini önleyen ve belirtilerin şiddetini kontrol eden yöntemler şunlardır:

Sigaranın bırakılması: Sigaranın bırakılması KOAH tedavisinin temelidir. KOAH hastalığının şiddeti ne olursa olsun, sigarayı bırakan her hasta sigarayı bıraktığında fayda görür. Sigaranın bırakılması hastalığın ilerlemesini önleyen en etkin yöntemdir.

Öneriler:

  • Sigarayı neden bırakmak istediğinizi bir karta yazın.
  • Sigarayı bırakacağınız günün gerilimden uzak, rahat olduğunuz bir gün olmasını sağlayın.
  • Sigarayı bıraktıktan itibaren sigara paketi, küllük, çakmak gibi maddeleri ortadan kaldırın.
  • El alışkanlığını ortadan kaldırmak için el oyalayıcı maddeler kullanın.
  • İlk gün zor olabilir. Bu günü atlattığınızda kendinize bir ödül verin.
  • Arada bir sigarayı bırakma nedenlerinizi yazdığınız kartı okuyup yeni nedenler ekleyin.
  • “Bir taneden bir şey olmaz” diyerek tekrar başlama yoluna gitmeyin.
  • Beslenmenize dikkat edin. C vitamini içeren besinleri almaya özen gösterin.

İlaç tedavisi:

KOAH hastalığında ilaç tedavisi ile hastalığın belirtileri hafifleyebilir, iş görememezlik en aza indirgenebilir, akut ataklar önlenebilir, hastaneye yatış sayısı azaltılabilir ve hastaların yaşam kalitesi yükseltilebilir.

KOAH hastalarında kullanılan ilaçlar:

Bronkodilatörler: Bronkodilatörler akciğerlerin hava yollarındaki daralmayı azaltan ilaçlardır. Genellikle solunum yoluyla kullanılan ilaçlar tercih edilir.

Antibiyotikler: Antibiyotikler genellikle solunum yollarının infeksiyonlarını tedavi etmek için kullanılırlar.

Ekspektoran ilaçlar: Ekspektoran ilaçlar tablet veya şurup şeklinde olabilir. Solunum yollarını tıkayan mukusun yumuşamasını ve daha kolay atılmasını sağlarlar.

Steroidler: Steroidler havayolu duvarındaki enflamasyonu giderirler. Ancak her KOAH’lı hastada kullanılmazlar.

Diüretikler: İleri dönemde KOAH hastalarında vücutta aşırı sıvı birikmesi olduğunda diüretikler kullanılabilir. Bu ilaçlar fazla sıvının vücuttan atılmasını sağlarlar.

İnfeksiyonun kontrolü:

Grip ve zatürre gibi hastalıklar KOAH’lı hastalarda alevlenmeye neden olabildiklerinden, bu hastaların her yıl grip aşısı ve 5 yılda bir zatürre aşısı olmaları önerilmektedir.

KOAH’lı hastaların solunum yolu infeksiyonu bulunan veya gripli kişilerle temastan kaçınmaları gerekir.

Ellerin sık sık ve iyice yıkanması bazı bulaşıcı hastalıklardan korunmanın basit bir yoludur.

Pulmoner rehabilitasyon programları: İlaç tedavisiyle birlikte pulmoner rehabilitasyon programları KOAH’lı hastalarda fayda sağlar. Amaçlar genel olarak fiziksel dayanıklılığın artırılması ve dispneye neden olan ve günlük yaşam aktivitelerini kısıtlayan koşulların üstesinden gelinmesine yardımcı olmaktır. Egzersiz yapılmasını, performansı, maksimum oksijen tüketimini artırır ve hasta kendini daha iyi hisseder. Gerektiğinde oksijen verilmesi ve besinsel takviyelerin alınması solunum kaslarının gücünü artırabilir. Aralıklı mekanik ventilasyon desteği dispneyi rahatlatır ve belirli hastalarda solunum kaslarının dinlenmesini sağlar. Büzük dudakla nefes alınması ve gevşeme fonksiyonel durumu düzeltebilir.

KOAH’lı hastalara öneriler

KOAH’lı hastalarda hastalık belirtilerinin zaman zaman kötüleştiği ve ağırlaştığı atak dönemleri gelişebilir. Bu dönemlerin erkenden tanınması ve uygun tedavinin zamanında yapılması önem taşımaktadır.

  • Hastalığınızın kötüleştiğini gösteren belirtiler
  • Balgam miktarında alışılmadık artış olması
  • Balgam miktarında alışılmadık azalma olması
  • Balgamın kıvamında değişiklik olması (balgamın koyuluğunun artması)
  • Balgam renginde değişiklik olması (kahverengi, sarı veya yeşil)
  • Kanlı balgam
  • Kendinizi iyi hissetmemeniz
  • Nefes darlığında alışılmadık artış olması
  • Ayak bileklerinde şişlik olması
  • Kilonuzda açıklanamayan azalma veya artış olması
  • Rahat uyuyabilmek için yastık sayısını artırma gereksinimi
  • Yorgunluk ve enerji kaybıyla birlikte daha fazla istirahat etme isteği
  • Bu belirtilerden herhangi biri geliştiğinde doktorunuza başvurunuz.

Egzersiz

Egzersiz sağlıklı yaşamın önemli bir kısmıdır. Kalbiniz ve nefes almaya yardımcı olan kaslarınız yeterince kuvvetli ise daha az oksijen ile çalışabilirler. Bunun anlamı, herhangi bir işi yaparken daha az nefes alma ihtiyacı duymanızdır. Daha kuvvetli olursunuz ve yorulana kadar daha fazla iş yapabilirsiniz.

Nefes darlığı nedeniyle egzersiz yapmaktan kaçınmak tehlikeli bir şekilde hareketsiz kalmanıza neden olabilir. Nefes alıp verme işlemi sırasında enerji harcanmaktadır. Eğer vücut nefes alıp vermek için zorlanıyorsa ve kişi yeterince iyi beslenemiyorsa, kolayla yorulur ve günlük faaliyetlerini yerine getirmek için yeterli enerjiye sahip olamaz.

Herhangi bir egzersiz programına başlamadan önce, doktorunuza danışınız.

Unutulmaması gereken noktalar;

  • Seçilen egzersiz dayanıklılık egzersizi olmalıdır.
  • Egzersize başlamadan önce oturun ve 5 dakika dinlenin.
  • Hafif ısınma egzersizleri yapın.
  • Egzersiz sırasında zaman zaman dinlenin.
  • Egzersiz sırasında nefes alma tekniklerini uygulayın.
  • Düzenli bir egzersiz programına uyun.
  • Hiç bir zaman dolu mideyle egzersiz yapmayın.
  • Aşırı ve ani aktiviteden kaçının.
  • Amfizemi olan hastalar için en iyi egzersiz yürüyüştür. Günde üç dört kez 5 ila 15 dakikalık yürüyüş fayda sağlar.
  • Salgıların kontrol edilmesi
  • Koyu balgamı olan hastalarda, bol miktarda sıvı içilmesi faydalı olabilir. Ayrıca bulundukları ortamın havası kuru olmamalıdır.

Ritmik nefes alıp verilmesi, öksürülmesi ve göğüs bölgesine mesaj yapılması balgamın yumuşatılmasına ve atılmasına yardımcı olabilir. Ritmik nefes alıp verirken ve öksürürken, üç dört kez derin nefes alıp verin ve daha sonra öksürün.

Beslenme

  • Beslenme biçiminizi doktorunuzla gözden geçirin. Eğer fazla kilonuz varsa düzenli bir beslenme programı ile kilo vermeye çalışın.
  • Tahıl ürünleri, sebze ve meyve ağırlıklı beslenmeye özen gösterin.
  • Düşük yağ içeren gıdaları tercih edin.
  • Tuz, alkol ve kafeini en az düzeye indirin.
  • Az ve sık sık yemek yiyin. Dengeli beslenin, tek düze beslenmeden kaçının.
  • Eğer yemek yerken nefes darlığınız oluyorsa:
  • Üç ana öğün yerine gün boyunca az ve sık sık yemek yiyin.
  • Yemek yemeden önce dinlenin
  • Çiğnerken arada nefes alın
  • Yavaş yiyin ve gıdaları iyice çiğneyin
  • Yemek yemeye vakit ayırın
  • Doktorunuz tarafından size verilen tedaviyi önerildiği gibi uygulayın.
  • Söylenen zamanlarda kontrole gitmeyi unutmayın.
  • Sigarayı mutlaka bırakın.
  • Hava kirliliği olan yerlerde bulunmamaya özen gösterin.
  • Aşırı sıcaktan, aşırı soğuktan kaçının.
  • Bol bol sıvı için.
  • İyi beslenin.
  • Yatıştırıcı, uyku verici ilaçlar ve diğer bazı ilaçlar solunumu baskılayabilir. Bu ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir